على اكبر دهخدا

1302

امثال و حكم ( فارسى )

گر گلشكر خورى بتكلف زيان كند ور نان خشك دير خورى گلشكر بود ( با آنكه از وجود طعامست حظ نفس * رنج آورد طعام كه بيش از قدر بود . . . ) سعدى . نظير : نعم الادام الجوع . على عليه السلام . رجوع به : از گلوبنده . . . ، شود . گرگ مست . نيم مست . يوسف من گرگ مست باده به كف صبح فام * وز دو لب باده رنگ سركه‌فشان در عتاب . خاقانى . آهو كاسك توام مى خور و گرگ مست شو * خواب پلنگ نه ز سر گرچه پلنگ گوهرى . خاقانى . گرگ ميزبان كلاغ است . ناصر خسرو خطاب بكلاغ گويد : نشان مدبريت اين بس كه هرگز * چو عباسى نشوئى طيلسانت نجوئى جز فساد و شر از ايرا * هميشه گرگ باشد ميزبانت . مأخوذ از مثل عرب : كالغراب و الذئب . يضرب للرجلين بينهما موافقة لا يختلفان لان الذئب اذا اغار على غنم تبعه الغراب ليأكل ما فضل منه . ميدانى . و باز گويد : قلت و بينهما مخالفة من وجه و هو ان الغراب لا يؤاسى الذئب فيما يصيد . كما قال الشاعر : يواسى الغراب الذئب فيما يصيده * و ما صاده الغربان فى سعف النخل . ميدانى چاپ طهران صفحه 105 . و نيز در ميدانى آمده است در : الغراب اعرف بالتمر و ذلك ان الغراب لا يأخذ الا الاجود منه و لذلك يقال وجد تمرة الغراب اذا وجد شيئا نفيسا . ميدانى . چاپ طهران . صفحهء 439 . گرگ مىنبرد گله را بمهمانى مشو ز دعوت نفس شرير خود ايمن * كه . . . ) قاآنى . گر گناه ببخشند شرمسارى هست دلا گناه مكن بر اميد بخشش دوست * كه . . . ) نظير : گيرم كه ز من در گذرانى بكرم * زين شرم كه ديده‌اى چه كردم چكنم . گر گنه از كور زايد جرم چون بر كر نهيم عقل را گر نقل بايد گو چو مردان كسب كن . . . ) سنائى . گر گواه قول كژ گويد رداست ور گواه فعل كژ پويد بد است . مولوى . گرگ و شير و خرس داند عشق چيست كم ز سگ باشد كه از عشق او تهيست . مولوى . گرگ و ميش ، گرگ و گوسفند از يك جا آب ميخورند ( يا ) با هم در يك جا آب ميخورند . عدل و امنى به كمال است . تمثل : و شهر غزنين چنين شد كه به مثل گرگ و ميش همى آب خورد . از زين الاخبار . جهاندار محمود شاه سترگ * بآبشخور آرد همى ميش و گرگ . فردوسى .